Op dinsdag 3 november vierde de Kunstenbond het 10-jarig bestaan met een ledenbijeenkomst in Het Zandkasteel in Amsterdam-Bijlmer. In 2016 was er een grote fusie bij de FNV en besloot de Kunstenbond zich af te splitsen, al bleef ze nog wel aangesloten bij de FNV. De Kunstenbond bundelde de krachten van verschillende verenigingen en werd zo een belangrijke stem voor alle actieve professionals. Het richt zich op alle makers en werkenden in de culturele en creatieve sector: van beeldend kunstenaars, dansers en musici tot theatermakers, technici en filmprofessionals. Zowel zelfstandig als in loondienst.

Er was ook een boekje gemaakt dat alle aanwezigen kregen: ‘De kracht van het collectief – 10 jaar Kunstenbond, 50 jaar vakbondswerk in de creatieve en culturele sector’. Daarin staan interviews met leden uit de diverse vakgebieden en artikels over uiteenlopende zaken. Bijvoorbeeld het succesvol tegenhouden van de btw-verhoging door het kabinet-Schoof voor cultuur, (school)boeken, media en sport. Met een breed front, saamhorigheid en een doeltreffende lobby lukte het om de verhoging van 9 naar 21 procent van tafel te krijgen.

Als een tv- of radioprogramma een muzikant of band vroeg om op te treden, werd er geen gage betaald; hooguit een reiskostenvergoeding. Het was immers gratis promotie. Beroepsvereniging BAM Popauteurs, aangesloten bij De Creatieve Coalitie, opende begin 2022 een meldpunt voor muzikanten die niet of nauwelijks werden betaald voor optredens bij de publieke omroep. Het zette druk op de NPO, die daardoor in gesprek ging met de bond. Er kwam een regeling: per 1 oktober 2022 dient elke omroep een minimumgage te betalen. Daarnaast moeten reiskosten en lunch of diner worden vergoed.

De bond stond met succes een restaurator bij die ervan beschuldigd werd dat ze bij het schoonmaken van een negentiende-eeuws schilderij verf beschadigd had. Drie deskundigen stelden vast dat de goede kwaliteit verf die de schilder ruim anderhalve eeuw geleden had gebruikt dermate was verhard (versteend) dat die niet door de restaurator kon zijn beschadigd. Hoogstwaarschijnlijk was bij een eerdere retouche originele verf beschadigd geraakt en was de beschadiging later door anderen bijgewerkt. Zowel bij de rechtbank als het gerechtshof won de restaurator.

Namens twaalf leden spande de Kunstenbond in 2018 een rechtszaak aan tegen theaterproducent Stage Entertainment met als eis uitbetaling van overuren gemaakt voor de musical Billy Elliot. In de musical traden veel kinderen op. Dit bleek van belang.

Vrijwel alle werknemers worden beschermd door de Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit als het gaat om werk- en rusttijden. Podiumkunstenaars zijn een van de uitzonderingen. Hun werkzaamheden zouden zich niet lenen voor opgelegde werk- en rusttijden. De musicalsector heeft nog steeds geen cao. Stage Entertainment houdt vakbonden buiten de deur. Er was zelfs geen ondernemingsraad, hoewel wettelijk verplicht. Inmiddels heeft het bedrijf dat wel.

Acteurs, dansers en musici in Billy Elliot gaven zeven voorstellingen per week, acht was geen uitzondering. Daarnaast moesten ze opdraven voor repetities, trainingen, company-bijeenkomsten, besprekingen, lessen en publiciteitsacties. Ook waren er verplichte stand-by-dagen. Een limiet voor werktijd was er niet. De contracten waren eenzijdig opgesteld door Stage Entertainment; er viel niet over te onderhandelen. Dat voorrecht hadden alleen hoofdrolspelers.

Er bleken aanzienlijk meer repetitiedagen nodig te zijn dan gewoonlijk, omdat met wisselende kinderen werd gewerkt. De Kunstenbond vond dat ook voor de cast van Billy Elliot een 40-urige werkweek gold. Stage Entertainment bracht daartegenin dat niet precies viel in te schatten hoeveel uren per week moest worden gewerkt.

De rechtbank overwoog dat bij aanverwante beroepen een 40-urige werkweek is voorgeschreven zoals in de cao Toneel en Dans, maar dit betekende niet dat de cast van Billy Elliot erop mocht vertrouwen dat hun werkweek niet meer dan 40 uur zou omvatten. De rechtbank oordeelde ook dat de cast er wel van uit mocht gaan dat de werkweek niet veel meer dan 40 uur zou beslaan en dat Stage Entertainment zijn werknemers niet mocht verplichten extreem lange werkdagen te maken.

De eis van de Kunstenbond werd afgewezen, omdat de medewerkers onvoldoende in staat waren hun exacte werktijden aan te tonen. Het besef dat er veel meer werd gewerkt dan gebruikelijk was te laat doorgedrongen. Toch heeft de procedure iets opgeleverd: ook in de musicalsector mag de 40-urige werkweek niet substantieel worden overschreden. De les is dat medewerkers hun werktijden nauwkeurig moeten bijhouden.

Bron: De kracht van het collectief